Trajan

Een overzicht

Jaar: 2011
Aantal spelers: 2-4 personen
Speelduur: 60-120 minuten
Vanaf leeftijd: 12 jaar
Moeilijkheidsgraad (BGG op 5) : 3,63
Uitgever: HUCH!
Spelontwerp: Stefan Feld
Illustrator: Jo Hartwig

We zitten in het jaar 110 na Christus. Het Romeinse Rijk zit op haar hoogtepunt en het is tijd om zich te richten op de interne zaken zoals Rome. Vergroot je macht door de juiste acties uit te voeren en zet zo je tegenstanders buitenspel!

Opzetten van het spel

Iedere speler kiest een spelerskleur en neemt hiervan het spelersbord. We nemen van onze kleur ieder de veldheer, 15 kleine speelfiguren en 2 schijfjes. We krijgen ook nog 1 Boog van Trajanus en 12 actiestenen (2 van elke kleur)

We leggen willekeurig 2 actiestenen in de bakjes, afgebeeld op ons spelersbord en 13 kleine speelfiguren op de voorziene plaats rechts bovenaan. De Boog van Trajanus zetten we op het veld met Romeins cijfer I rond de actiecirkel.

We leggen het spelbord, dat een deel van het Romeinse Rijk toont, in het midden van de tafel. Naast het spelbord plaatsen we de volgende items:

- Mix de forumtegels (vierkant groen) en leg ze in een gedekte stapel
- Mix de extra-actie tegels (vierkant geel) en leg ze in een gedekte stapel
- Mix de behoeftetegels (rond groen) en leg ze in een gedekte stapel. Neem de bovenste 3 tegels en leg deze, zonder ze te bekijken, terug in de doos
- Leg de kwartaaltegels in een stapel in volgorde van Romeinse cijfers, met cijfer I bovenaan
- De +2-fiches
- Schud de goederenkaarten en leg ze als een gedekte stapel. Neem de bovenste kaart en leg die links als aflegstapel. Neem de volgende kaart en leg die rechts als aflegstapel (foto 2)

Startend bovenaan op het spelbord, leggen we de volgende items:

LEGER

- Leg 1 forumtegel in elke provincie in de voorziene vierkanten.
- Iedere speler plaatst zijn veldheer en 1 kleine speelfiguur in de legerplaats.

HAVEN

Leg hier de 3 scheepstegels, met de gekleurde zijde naar boven.

BOUW

- Verdeel de bouwfiches willekeurig over de velden.
- Iedere speler plaatst 1 kleine speelfiguur in het werkkamp.

FORUM

- In de linkerkolom worden willekeurig 3 extra-actie tegels geplaatst.
- De andere kolommen vullen we met forumtegels, rekening houdend met het spelersaantal zoals aangegeven onder de kolommen.

TRAJAN

Er zijn 6 soorten Trajantegels. Schud deze afzonderlijk en leg ze als een open stapel op de 6 voorziene plaatsen.

SENAAT

Hiervoor gaan we eerst willekeurig een startspeler kiezen. Deze plaatst 1 van zijn schijfjes op het startveld van het senaatspoor. Vervolgens plaatsen de andere spelers, met de klok mee, 1 van hun schijfjes er bovenop zodat er een toren ontstaat.

Het 2de schijfje plaatsen we op het startveld van het scorespoor, hier is de volgorde niet van belang.
De tijdsteen leggen we op het startveld van het tijdspoor dat bij het aantal spelers hoort. Je kan hierbij ook de kwartaaltegels in het midden van dat spoor leggen.

Spelvoorbereiding

Iedere speler neemt een bonustegel uit de zak en legt deze voor zich neer met de gele zijde naar boven (foto 1). De startspeler neemt vervolgens nog 2 bonustegels uit de zak en legt deze, ook met de gele zijde naar boven, op de 2 voorziene plaatsen rechts van het senaatspoor (foto 2).

Beginnend met de startspeler en dan verder met de klok mee, neemt iedere speler 3 goederenkaarten op hand om het spel mee te starten. Je neemt de kaarten 1 voor 1 en je mag zowel van de aflegstapels nemen als van de gedekte stapel en dit in eender welke volgorde. Neem je een kaart van een aflegstapel dan leg je, voor je een volgende kaart kiest, terug een kaart open neer.

Tenslotte neemt ieder speler, weer beginnend met de startspeler en dan verder met de klok mee, 3 Trajantegels. Deze tegels plaatsen we op ons spelersbord op de voorziene velden met Romeins cijfer II, IV en VI rond de actiecirkel.

BELANGRIJK: Je mag hierbij geen 2 tegels van dezelfde soort nemen!

Spelverloop

Het spel bestaat uit 4 kwartalen en ieder kwartaal bestaat nog eens uit 4 rondes. De tijdsteen op het tijdspoor bepaalt wanneer een ronde/kwartaal voorbij is. De beurt van een speler bestaat uit een aantal stappen, waarvan een verplichte en optioneel. Met de klok mee zijn de spelers aan de beurt tot het einde van het spel wordt getriggerd.

1. Verdeel actiestenen (verplicht)

Het eerste wat een speler doet in zijn/haar beurt is een bakje kiezen op zijn spelersbord en alle actiestenen hieruit nemen (foto 1). Het is logisch dat je een bakje kiest dat minstens 1 actiesteen bevat.

Kloksgewijs gaan we nu de actiestenen die we genomen hebben, één voor één verplaatsen over de bakjes. We gaan zo door tot alle actiestenen geplaatst zijn. De speler mag vrij kiezen welke kleur actiesteen hij/zij in welk bakje plaatst, maar wel steeds met de klok mee! Het bakje waar de laatste actiesteen wordt geplaatst noemen we het doelbakje.

In dit voorbeeld kiezen we om een bakje leeg te maken bij het Trajan boogsymbool met een roze en een gele actiesteen. We nemen deze op en droppen met de klok mee eerst de roze steen en dan de gele. Het bakje met het schipsymbool is dus ons doelbakje.

2. Verplaats tijdsteen (verplicht)

Als een speler actiestenen pakt zegt die steeds luid en duidelijk hoeveel dat er zijn. Een andere speler zet dan de tijdsteen evenveel stappen vooruit op het tijdspoor, met de klok mee. Kom je hierbij terug over het begin van het tijdspoor dan ga je gewoon verder, maar nadat de actieve speler zijn/haar beurt heeft afgerond, wordt een behoefte-tegel op en gedraaid (hierover later meer).

3. Trajantegel vervullen (indien mogelijk)

Als er een Trajantegel naast het doelbakje ligt en in dat bakje liggen nu dezelfde kleuren actiestenen dan aangegeven op de tegel, dan mag je de tegel van je spelersbord nemen. Je ontvangt de punten die er op staan en je mag de eventuele actie uitvoeren.

In dit voorbeeld heb ik als doelbakje deze met het senaatsymbool en we zien dat de Trajantegel een blauwe en een gele actiesteen nodig heeft om te voltooien. Die hebben we en we mogen dus de Trajantegel nemen en de actie erop uitvoeren.

Het maakt niet uit of de juiste kleuren actiestenen er al lagen. Stel dat je je verplaatsing was geëindigd met de oranje actiesteen, dan nog kon je de Trajantegel voltooien.

De Trajantegels

Buiten de punten die je dus krijgt en onmiddellijk bijzet op het puntenspoor, zijn er 6 mogelijke acties op zo'n tegel:

5 punten + je mag een kleine speelfiguur van je voorraad in de legerplaats zetten.

2 punten + je mag 2 kleine speelfiguren van je voorraad in het werkkamp zetten.

3 punten + je mag de 2 bovenste kaarten van de goederenstapel nemen

4 punten + je mag een +2 tegel uit de voorraad nemen

9 punten, geen verdere actie op deze tegels

1 punt + je mag deze tegel op de voorziene plaats op je spelersbord leggen

Trajantegels die je afgewerkt hebt, verwijder je uit het spel, behalve dus de tegels van de laatste foto hier bovenmet een afbeelding van brood, spelen of religie. Deze leg je op de voorziene plaats op je speelbord (foto).

4. Actie uitvoeren (optioneel)

Bij elk bakje op je spelersbord hoort een actie. Deze actie wordt aangegeven met een symbool dat ook terug komt op het spelbord. Er zijn dus 6 mogelijke acties die je kan uitvoeren.

BELANGRIJK: De actie die bij je doelbakje hoort, is de actie die je deze beurt mag uitvoeren!

Je bent niet verplicht om de actie uit te voeren. Dit is echter het hoofddeel van het spel en in praktijk ga je de actie zo goed als altijd willen doen.

A. Havenactie (symbool: schip)

Bij de havenactie heb je keuze uit 4 mogelijkheden:

1. Je mag 2 goederenkaarten van de gedekte stapel op hand nemen. Daarna leg je 1 handkaart naar keuze af op 1 van de 2 aflegstapels.
2. Je mag de bovenste goederenkaart van 1 van de 2 aflegstapels op hand nemen.
3. Je mag 1 of 2 kaarten uit je hand, open voor je op tafel leggen (persoonlijke uitstalling). Deze kaarten kunnen op het einde van het spel nog punten opleveren. Vervolgens trek je evenveel kaarten van de gedekte stapel om op hand te nemen.
4. Je mag goederen verschepen met 1 van de 3 schepen aanwezig in de haven. Dit doe je door een combinatie van kaarten voor je, in je persoonlijke uitstalling, te leggen. Elk schip heeft hierbij zijn eigen opdracht:

Schip 1: Leg zoveel mogelijk goederenparen af
Schip 2: Leg zoveel mogelijk verschillende goederen af
Schip 3: Leg zoveel mogelijk dezelfde goederen af

In dit voorbeeld hebben we 3 koeien en 2 leer. We zouden 3 koeien kunnen neerleggen en hiervoor met schip 3, 12 punten kunnen verdienen.
We zouden er ook voor kunnen kiezen om een paar koeien en een paar leer neer te leggen om zo, met schip 1, 10 punten te verdienen.

Ligt de gekleurde zijde van een schip naar boven en verscheep je hiermee goederen, dan draai je het schip daarna om naar de grijze zijde. Ligt een schip al op de grijze zijde, dan blijft deze zo liggen. Het aantal punten die je aan de grijze zijde kan verdienen, ligt lager dan aan de gekleurde zijde. Wie dus het eerst kan verschepen, heeft een voordeel. In het voorbeeld hieronder kan je met 3 dezelfde goederen nog slechts 7 punten verdienen ipv 12.

Een goederenkaart jokertegel kan elke goederenkaart vervangen. Na gebruik wordt deze uit het spel verwijderd. Hadden we zo een tegel dan hadden we deze in het voorbeeld hierboven kunnen toevoegen aan onze 3 koeien om er 4 van te maken en niet 12, maar 20 punten te verdienen!

B. Forumactie (symbool: 2 zuilen)

De forumactie is heel simpel. Je neemt een forumtegel naar keuze van het spelbord en je legt deze op de voorziene plaats op je spelersbord.

Op je spelersbord staat met een gekleurde omranding en met symbolen aangegeven waar welke tegel moet liggen.

Behoefte-tegels plaats je hier

Joker-tegels hier

Extra-actie tegels hier

En senaattegels hier

C. Legeractie (symbool: helm)

Bij de legeractie kan je provincies bezoeken om tegels op te pikken en punten te scoren. Je hebt bij deze actie keuze uit 3 mogelijkheden:

1. Je mag een kleine speelfiguur vanuit je voorraad in de legerplaats zetten. Deze figuur noemt vanaf nu een legionair.
2. Je verplaatst je veldheer naar een aangrenzende provincie. Vanuit de legerplaats bvb zijn er 3 provincies die je kan bereiken (aangfegeven met een stippellijn). Als er in deze provincie nog een tegel ligt dan neem je deze en je plaatst die op de voorziene plaats op je spelersbord (hetzelfde als bij het nemen van forumtegels)

3. Je mag een legionair verplaatsen van de legerplaats, rechtstreeks naar de provincie waar je veldheer staat. Dit op voorwaarde dat daar nog geen legionair van jezelf staat!

Als er geen legionair van een andere speler in deze provincie staat, ontvang je onmiddellijk de punten aangegeven in die provincie.
Staan er wel legionairs van andere spelers in deze provincie, dan ontvang je de punten, verminderd met 3 punten per andere legionair daar aanwezig.

Hier krijg je dus de volle 6 punten

Hier krijg je slechts 3 punten, want er is een legionair van een andere speler aanwezig.

D. Trajanactie (symbool: boog)

Bij deze actie neem je de bovenste tegel van 1 van de 6 stapels op het spelbord. Deze tegel plaats je op het veld waar op dit moment je Boog van Trajanus staat. Deze Boog verplaats je vervolgens naar het eerstvolgende vrije veld, met de klok mee.

In het uitzonderlijke geval dat geen vrije plaats meer is voor de Boog, plaats je deze in het midden van je actiecirkel. Je kan nu geen Trajanactie meer uitvoeren tot de Boog terug op een vrije plaats kan gezet worden.

E. Senaatactie (symbool: perkament)

Bij deze actie verplaats je je schijfje op het senaatspoor 1 veld vooruit. Liggen er al 1 of meer schijfjes van andere speler(s), dan plaats je die van jouw er bovenop. Hierna ontvang je de punten die op het veld staan afgebeeld, in dit voorbeeld dus 3 punten.

Kom je ooit op het veld met 8 punten, dan kan je deze actie niet meer uitvoeren dit kwartaal.

F. Bouwactie (symbool: hamer)

Bij deze actie heb je keuze uit 2 mogelijkheden:

1. Je mag een kleine speelfiguur vanuit je voorraad in het werkkamp zetten. Deze figuur noemt vanaf nu een arbeider.
2. Je verplaatst 1 van je arbeiders van het werkkamp naar de bouwplaats. Is het je eerste arbeider die je op de bouwplaats zet, dan mag je deze plaatsen op een veld naar keuze (foto 1). Alle volgende arbeiders moeten op een veld geplaatst worden horizontaal of verticaal naast een eerder geplaatste arbeider van jouw kleur.

Ligt er nog een bouwtegel op het veld waar je je arbeider plaatst dan mag je deze nemen en op de voorziene plaats op je spelersbord leggen. Je ontvangt meteen de punten die op de tegel staan afgebeeld. Je mag ook op een veld gaan staan waar geen tegel ligt of zelfs waar arbeiders van andere spelers staan (foto 2). Je ontvangt dan evenwel geen tegel of punten.

Wanneer dit voor jou de eerste bouwtegel van die soort is, dan mag je de bijhorende actie onmiddellijk uitvoeren als extra actie.

BELANGRIJK: Enkel bij de eerste bouwtegel van elke soort!

In dit voorbeeld mag je dus meteen een legeractie uitvoeren.

Extra-actie tegels

Nadat een speler een actie heeft uitgevoerd, kan deze er voor kiezen om die actie nogmaals uit te voeren door een extra-actie tegel met hetzelfde symbool af te leggen. De tegel wordt hierna uit het spel verwijderd.

In het voorbeeld op foto 1 zou een speler, indien hij/zij de legeractie heeft uitgevoerd, deze nogmaals kunnen uitvoeren door d extra-actie tegel met de helm af te leggen. Op foto 2 zijn we dat we onder deze tegels een +2-fiche kunnen plaatsen. Ligt die er dan kunnen we de extra actie zelfs 2x uitvoeren door 1 extra-actie tegel af te leggen. De +2-fiche blijft na gebruik gewoon liggen.

BELANGRIJK: Ookal ligt er een +2-fiche onder de Trajan extra-actie, we kunnen deze niet uitvoeren, want er ligt geen tegel!

De extra-actie jokertegel zoals op de foto hieronder, kan steeds een extra-actie tegel vervangen. Deze wordt daarna ook uit het spel verwijderd.

Einde van een ronde

Elke keer wanneer de tijdsteen het startveld bereikt of passeert eindigt de huidige ronde. De actieve speler maakt zijn/haar beurt af en vervolgens draaien we één behoeftetegel open.

De volgende speler met de klok mee gaat nu verder met de volgende ronde

Einde van een kwartaal

Wanneer aan het einde van een ronde er reeds 3 behoefte-tegels open liggen (na 4 ronden dus) eindigt het kwartaal. We voeren nu de volgende handelingen uit;

1. Behoeften vervullen

Iedere speler moet de behoeften van de bevolking vervullen. De 3 omgedraaide behoefte-tegels bepalen wat de bevolking vraagt (foto 1).
Voor elke van deze tegels moeten de spelers een overeenkomstige forumtegel inleveren.

In dit voorbeeld moeten we 1 spelen (helm) en 2 religietegels (vlam) inleveren. We hebben echter maar 1 forumtegel voor religie. Gelukkig kan je ook je voltooide Trajantegels gebruiken om behoeften te vervullen. We hebben er 1 voor de spelen (foto 2). Dit wil zeggen dat we 1 religie ontbreken en hiervoor krijgen we minpunten aangegeven rechts onderaan het spelbord (foto 3), -4 voor het ontbreken van 1 behoefte.

BELANGRIJK: Gebruikte forumtegels worden uit het spel verwijderd terwijl de Trajantegels gewoon blijven liggen. Je mag 1 Trajantegel wel niet gebruiken om 2 behoeften te voltooien!

Een behoefte jokertegel kan elke tegel vervangen om een behoefte te vervullen. Hadden we zo een tegel dan konden we deze in het bovenstaand voorbeeld gebruiken als 2de religie en daarna verwijderen uit het spel. We zouden dan geen 4 minpunten hebben gekregen omdat we dan de 3 behoeften hadden vervult.

2. De Senaat

Nu gaan we de machtsverhouding tussen de spelers in de Senaat bepalen. Iedere speler kijkt daarbij naar het aantal stemmen voor zijn/haar positie op het senaatspoor en het aantal stemmen op alle senaattegels op zijn/haar spelersbord.

In het voorbeeld op foto 1 hebben bruin en groen in totaal allebei 6 stemmen. In dit geval wint dan bruin omdat die het verst stond op het senaatspoor.

In het voorbeeld op foto 2 zijn er geen extra senaattegels. Hier wint groen want deze ligt bovenaan de stapel.

De speler met de meeste stemmen kiest 1 van de 2 bonustegels en legt die voor zich neer (foto 1). De speler met het op één na meeste stemmen neemt de overgebleven tegel en legt deze omgedraaid voor zich neer, met de zilveren kant naar boven (foto 2).

Alle schijfjes gaan vervolgens terug naar het startveld op het senaatspoor. Het schijfje van de speler met het minste stemmen komt onderaan, die van de winnaar helemaal bovenaan.

3. Spelbord opruimen en aanvullen

Om het spelbord klaar te maken voor het volgende kwartaal, voeren we nog volgende handelingen uit:

Verwijderen

- Alle senaattegels die gebruikt en niet gebruikt zijn.
- Alle tegels die nog in het forum liggen (forumtegel en extra-actietegels).

Aanvullen

- We nemen 2 nieuwe bonustegels uit de zak en plaatsen die weer naast het senaatspoor.
- Vul het forum weer aan met 3 extra-actie tegels en forumtegels zoals bij het begin van het spel.
- Draai indien nodig de scheepstegels terug om naar de gekleurde zijde.
- Leg een nieuwe forumtegel in elke provincie zonder forumtegel waar zich geen veldheer of legionair bevindt (foto 1).
- Verwijder de bovenste kwartaaltegel uit het spel (foto 2).

We zijn nu klaar om het volgende kwartaal te starten met de volgende speler kloksgewijs en op dezelfde manier af te handelen. Wordt de laatste kwartaaltegel verwijderd dan eindigt het spel en gaan we over naar de eindtelling.

Eindtelling

Bovenop de punten die je tijdens het spel al verdient hebt, krijgen we nu nog volgende punten:

- 1 punt voor elke goederenkaart nog op hand.
- 1 punt voor elke arbeider in het werkkamp.
- 1 punt voor elke legionair in de legerplaats.
- 1 punt voor elke niet voltooide Trajantegel op je actiecirkel.
- 10 punten per set van 3 bouwtegels met hetzelfde symbool. Een bouwtegel joker telt als een bouwtegel naar keuze bij de eindtelling (foto).
- 20 punten per set van 4 bouwtegels met hetzelfde symbool.

- Punten voor al je bonustegels. In dit voorbeeld krijgen we:

1. 9 punten als we nog een spelen forumtegel over hebben (Trajantegels tellen hiervoor niet).
2. 3 punten per kaart die in onze persoonlijk uitstalling liggen met een zuilsymbool of leer.
3. 2 punten per gouden bonustegel in ons bezit.

De speler met de meeste punten is de nieuwe heerser in Rome!

Persoonlijke mening

Trajan is een echte Eurogame klassieker van Stefan Feld. Toegegeven, dat zie je wel aan de looks :-). Maar voor de rest, wat een topspel...

Nog even over de looks, die ogen natuurlijk vrij beige, maar alle componenten, symbolen en art zijn wel duidelijk en zeer functioneel en dat is natuurlijk ook heel belangrijk!

Het paradepaardje is natuurlijk het actie-selectie systeem met het rondel en mancala mechanisme. Op moment van schrijven is het al meermaals gebruikt in andere spellen, maar dit was in 2011 toch wel een spelmechanisch wow moment. En dat is het eerlijk gezegd nog steeds, want het werkt hier uitstekend. Het ziet er simpel uit, maar je kan heel makkelijk jezelf vast zetten en dan heb je 1 of 2 beurten nodig om dit te corrigeren. Leuke is dat deze beurten wel zelden of nooit verloren zijn, dus het voelt niet helemaal aan als een teleurstelling. Ook het gegeven dat het tijdspoor hiermee verbonden is en een kwartaal eindigt met invloed van de spelers is sterk. Het brengt een extra dynamiek in de keuzes die je maakt!

De 6 minigames zijn leuk, al is er niet echt een verbondenheid. Je concentreren op een aantal is wel aangewezen, al zal je snel merken dat je niets zomaar links kan laten liggen.

Een belangrijke zijn de extra-acties, daar ga je voordeel uit halen als je het spel al eens gespeeld hebt. Kan je dit goed timen, zeker als er ook nog eens x2-fiche hebt liggen, dan kan dit voor een zeer mooie beurt zorgen!